Zoomies bij katten: waarom krijgt je kat de gekke vijf minuten?
Het ene moment ligt je kat nog compleet uitgeteld op de bank. Het volgende moment? WOESJ. Door de woonkamer. Over de bank. De trap op. De trap weer af. Met enorme pupillen en een staart die alle kanten op gaat. Onderweg wordt er misschien nog even een denkbeeldige tegenstander aangevallen en vervolgens zit je kat doodleuk zijn poot te wassen.
Alsof er helemaal niets is gebeurd.
Herkenbaar? Die plotselinge energie-uitbarstingen noemen we meestal zoomies bij katten. Je komt ook de term FRAPs tegen: Frenetic Random Activity Periods. Maar waarom krijgt je kat zoomies? Is het gewoon gekkigheid, moet hij overtollige energie kwijt of zit zijn natuurlijke jachtgedrag erachter?
Het korte antwoord: waarschijnlijk speelt er meer dan één ding mee.
Wat zijn zoomies bij katten?
Zoomies zijn korte momenten waarop je kat ineens heel actief wordt. Rennen, springen, draaien en achter iets aan jagen dat jij niet kunt zien: het kan er allemaal bij horen.
Voor ons lijkt zo’n uitbarsting behoorlijk willekeurig. Voor een kat is een korte explosie van beweging minder vreemd.
Katten zijn namelijk gebouwd voor korte, intensieve acties. Denk aan het besluipen en achtervolgen van een prooi. Ook tijdens spel zie je onderdelen van dat natuurlijke gedrag terug: kijken, sluipen, achtervolgen, springen en grijpen.
Zoomies lijken daar goed bij te passen. Maar het is belangrijk om daar meteen iets bij te zeggen: wetenschappers hebben niet vastgesteld dat iedere zoomie dezelfde oorzaak heeft.
Zijn zoomies bij katten wetenschappelijk onderzocht?
Hier wordt het interessant. Er is behoorlijk wat wetenschappelijk onderzoek gedaan naar spelen, activiteit, jachtgedrag en welzijn bij katten. Maar onderzoek dat specifiek kijkt naar het verschijnsel dat wij zoomies of FRAPs noemen, is verrassend schaars.
We kunnen dus niet simpelweg zeggen: de wetenschap heeft bewezen dat katten zoomies krijgen omdat… Wat we wél weten, is dat spelen en de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen belangrijk zijn voor katten.
Onderzoekers keken in 2023 bijvoorbeeld naar spelen en welzijn bij 1.591 katten uit 55 landen. Katten die volgens hun verzorgers speelser waren en meer verschillende spelvormen hadden, kregen gemiddeld hogere scores voor kwaliteit van leven. Ook werden verbanden gevonden tussen samen spelen en de relatie tussen kat en mens.
Dat betekent niet dat een kat met zoomies automatisch een gelukkige kat is. Het onderzoek laat vooral zien dat spelen en actief gedrag bepaald geen nutteloze kattengekte zijn.
Heeft je kat gewoon energie over?
Dat kan zeker meespelen. Een kat die een groot deel van de dag heeft geslapen en weinig gelegenheid heeft gehad om te spelen, klimmen, jagen of ontdekken, kan ineens een flinke uitbarsting van activiteit laten zien.
Vooral binnenkatten zijn voor een deel afhankelijk van wat wij ze aanbieden. Een huis heeft nu eenmaal geen muis die ineens achter de kast vandaan schiet. Gelukkig maar. Maar de behoefte om te zoeken, sluipen, achtervolgen en grijpen is daarmee niet verdwenen.
Internationale richtlijnen voor het welzijn van katten adviseren daarom om katten mogelijkheden te geven voor spel dat onderdelen van natuurlijk jachtgedrag nabootst. Denk aan een hengelspeeltje dat zich als een prooi beweegt, voer verstoppen, voerpuzzels gebruiken en speeltjes regelmatig afwisselen.
Waarom krijgt een kat vaak ’s avonds zoomies?
Je kent het misschien. Jij bent klaar met de dag, ploft op de bank en denkt: eindelijk rust. Je kat:
DIT LIJKT ME EEN UITSTEKEND MOMENT OM DE 100 METER SPRINT TE OEFENEN.
Dat katten juist op bepaalde momenten actief worden, is niet zo vreemd. Het activiteitsritme van huiskatten wordt beïnvloed door meerdere factoren, waaronder licht, eten, de leefomgeving en zelfs het dagelijkse ritme van de mensen met wie ze leven.
Het bekende idee dat katten simpelweg nachtdieren zijn, is daarom wat te kort door de bocht. Hun activiteit kan zich aanpassen aan hun omgeving en dagelijkse routine. En na uren slapen kan er natuurlijk ook gewoon behoorlijk wat energie in zo’n kattenlijf zitten.
Wist je dat een kat behoorlijk hard kan rennen?
Tijdens de zoomies lijkt je kat soms bijna door de woonkamer te vliegen. Maar hoe hard kan een kat eigenlijk rennen? Op internet kom je vaak tegen dat een huiskat een topsnelheid van ongeveer 48 kilometer per uur kan halen. Voor die exacte topsnelheid is alleen verrassend lastig een goede wetenschappelijke meting te vinden.
In wetenschappelijke literatuur over de beweging van katachtigen wordt wél verwezen naar huiskatten die tijdens een snelle galop een snelheid van 7,34 meter per seconde bereikten. Omgerekend is dat ruim 26 kilometer per uur. En belangrijk: dat is een gemeten snelheid, niet perse de maximale snelheid die een kat kan bereiken. Een kat kan mogelijk dus nog harder.
Geen wonder dat je tijdens een flinke zoomie soms alleen nog een kattenstaart voorbij ziet flitsen.
Waarom krijgt mijn kat zoomies na het poepen?
En dan hebben we misschien wel de grappigste variant van allemaal. De poepzoomie. Waarschijnlijk herkent iedere kattenverzorger dit wel. Katten die rustig naar de kattenbak gaan en er vervolgens uitkomen alsof het startschot van de Formule 1 zojuist is gegeven.
Online kom je daarvoor allerlei verklaringen tegen. Een bekende theorie is dat ontlasting de nervus vagus stimuleert. Die zenuw speelt onder andere een rol bij processen in het spijsverteringsstelsel. Het opgeluchte gevoel na het poepen zou vervolgens een korte energie-uitbarsting kunnen veroorzaken. Klinkt aannemelijk.
Er is alleen een probleempje: voor zover bekend is niet overtuigend wetenschappelijk aangetoond dat dit de verklaring is voor zoomies na het poepen bij katten.
Misschien voelt een kat zich simpelweg opgelucht. Misschien wil hij snel afstand nemen van de plek waar hij zijn behoefte heeft gedaan. Of misschien spelen er verschillende dingen tegelijk. De poepzoomie is voor veel kattenmensen dus heel herkenbaar.
Waarom katten hem precies doen? Daar mag de wetenschap nog even achteraan rennen.
Kun je iets met de zoomies van je kat?
Meestal hoef je zoomies helemaal niet te stoppen. Een gezonde kat die af en toe als een idioot door het huis scheurt, hoeft niet onmiddellijk tot de orde geroepen te worden. Je kunt die energie juist een leuke uitlaatklep geven.
Speel bijvoorbeeld dagelijks een paar korte momenten met je kat en probeer daarbij een prooi na te bootsen. Laat een hengelspeeltje niet voortdurend voor zijn neus bungelen, maar laat het verdwijnen achter een stoel, langzaam bewegen en ineens wegrennen.
Laat je kat ook daadwerkelijk iets vangen. Alleen maar achter een ongrijpbare prooi aan jagen kan behoorlijk frustrerend zijn. Je kunt daarnaast brokjes of snacks verstoppen, een voerpuzzel gebruiken, dozen neerzetten, hoogte creëren en speelgoed regelmatig afwisselen.
Zo geef je je kat meer mogelijkheden om te zoeken, ontdekken, klimmen, spelen en jagen.
Wanneer zijn zoomies bij een katten minder onschuldig?
Er is wel een verschil tussen een kat die af en toe vrolijk door het huis racet en een kat die plotseling gedrag laat zien dat je niet van hem kent. Kijk daarom altijd naar het hele plaatje. Rent je kat ontspannen en speels rond en gaat hij daarna gewoon verder met zijn normale kattendingen? Dan is er meestal weinig reden om je zorgen te maken.
Maar lijkt je kat tijdens zo’n uitbarsting bang of in paniek? Miauwt of gilt hij erbij? Likt of bijt hij plotseling fanatiek aan zijn rug of staart? Lijkt aanraken pijnlijk? Of ontstaan de wilde uitbarstingen ineens bij een kat die dit nooit deed? Dan is het verstandig om verder te kijken en bij twijfel je dierenarts te raadplegen.
Misschien is je kat dus toch niet compleet gestoord
De volgende keer dat je kat ’s avonds als een raket door de woonkamer vliegt, kun je er dus iets anders naar kijken. Onder al die kattengekte zit een dier dat van nature beweegt, jaagt, onderzoekt en speelt.
Wetenschappelijk onderzoek kan ons nog niet precies vertellen waarom je kat uitgerekend om 23.47 uur besluit dat de bank onderdeel is van een Formule 1-circuit. We weten wél dat spelen en de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen belangrijk zijn voor het welzijn van katten.
Dus…
WOESJ.
Daar gaat-ie weer.
